Το νησί (ιστορία, φύση, κουζίνα…)
Η ιστορία της Ελαφονήσου
Από τους προϊστορικούς οικισμούς και τους Αθηναίους ως τους πειρατές, την ερήμωση και την ένωση με την Ελλάδα το 1850.
Η Ελαφόνησος είναι μικρή, αλλά βρίσκεται πάνω σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα περάσματα της Μεσογείου: το στενό ανάμεσα στο νησί και τα Κύθηρα, τη συντομότερη θαλάσσια οδό ανάμεσα στο Ιόνιο και το Αιγαίο. Γι’ αυτό η ιστορία της είναι γεμάτη πλοία, πειρατές και ναυμαχίες.
Οι πρώτοι κάτοικοι
Η περιοχή κατοικήθηκε ήδη από τη Νεολιθική εποχή. Ίχνη της Εποχής του Χαλκού έχουν βρεθεί στο Παυλοπέτρι, στο σημερινό χωριό, στο Κάτω Νησί και σε πολλά άλλα σημεία του νησιού. Τότε η Ελαφόνησος ήταν χερσόνησος, ενωμένη με την απέναντι στεριά.
Αρχαίοι χρόνοι
Οι πηγές μιλούν για ιερό της Αθηνάς και ναό του Απόλλωνα στην περιοχή. Στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, το 413 π.Χ., οι Αθηναίοι με τον Δημοσθένη και τον Χαρικλή οχύρωσαν, όπως γράφει ο Θουκυδίδης, ένα σημείο «σαν ισθμό» απέναντι από τα Κύθηρα, που ταυτίζεται με την Ελαφόνησο. Αρχαίοι δρόμοι για άμαξες, που σήμερα χάνονται στη θάλασσα, ένωναν τους οικισμούς με τη στεριά.
Σύμφωνα με την τοπική έρευνα, ένας μεγάλος σεισμός τον 4ο αιώνα μ.Χ. άρχισε να χωρίζει τη χερσόνησο από τη στεριά. Ο χωρισμός έγινε σιγά σιγά· ακόμα και τον 17ο αιώνα το πέρασμα ήταν τόσο ρηχό που γινόταν σχεδόν με τα πόδια.
Πειρατές και ερήμωση
Από το στενό πέρασαν οι Άραβες στις εκστρατείες τους, και τον 9ο αιώνα, κατά την τοπική παράδοση, οι Σαρακηνοί κατέλαβαν το νησί και εξόντωσαν τους κατοίκους του. Για πολλούς αιώνες η Ελαφόνησος έμεινε σχεδόν ακατοίκητη, ενώ πέρασε από Σαρακηνούς, Φράγκους, Βενετούς, Οθωμανούς, Γάλλους και Άγγλους. Στα νερά της έγιναν ναυμαχίες Βενετών και Οθωμανών το 1572, το 1717 και το 1718.
Η ένωση με την Ελλάδα
Στις αρχές του 19ου αιώνα το νησί λογαριαζόταν μέρος των Ιονίων Νήσων, μαζί με τα Κύθηρα, που πέρασαν το 1815 στην αγγλική προστασία. Ο Καποδίστριας ενθάρρυνε Έλληνες να εγκατασταθούν εκεί· η απογραφή του 1829 μέτρησε 17 οικογένειες. Ακολούθησε διαφωνία με την Αγγλία, ώσπου στις 6 Ιουλίου 1850 μια συμφωνία ένωσε οριστικά την Ελαφόνησο με την Ελλάδα. Από το 2003 το νησί γιορτάζει την επέτειο κάθε 6 Ιουλίου.
Το νησί ξανακατοικείται
Με διάταγμα του 1837 οργανώθηκε ο νέος συνοικισμός, και από τα μέσα του 19ου αιώνα ήρθαν οι πρώτοι κάτοικοι: η οικογένεια Γρηγοράκη από τη Μάνη και μετά άλλοι Μανιάτες, Κυθήριοι, Βατικιώτες και Κρητικοί. Από αυτούς κατάγονται οι σημερινοί Ελαφονησιώτες.
