Το νησί (ιστορία, φύση, κουζίνα…)
Μύθοι και θρύλοι
Η Αφροδίτη και οι Χάριτες, ο Πάρις και η ωραία Ελένη, ο Οδυσσέας στο στενό: οι μύθοι γύρω από το νησί.
Τα νερά ανάμεσα στην Ελαφόνησο, τα Κύθηρα και τον Μαλέα είναι γεμάτα μύθους, από τη γέννηση της Αφροδίτης ως το ταξίδι του Οδυσσέα.
Η Αφροδίτη και οι Χάριτες
Ο Ησίοδος γράφει ότι η Αφροδίτη γεννήθηκε από τον αφρό της θάλασσας κοντά στα Κύθηρα. Αιώνες αργότερα ο Ιταλός ποιητής Ούγκο Φώσκολο, στον «Ύμνο στις Χάριτες», φαντάστηκε τα Κύθηρα ενωμένα με την Ελαφόνησο και ένα δάσος εκεί που σήμερα είναι το στενό: από εκεί εμφανίστηκαν οι Χάριτες σε ένα άρμα που το έσερναν ελάφια.
Ο Πάρις και η ωραία Ελένη
Η τοπική παράδοση λέει ότι ο Πάρις και η Ελένη, φεύγοντας από τη Σπάρτη, κρύφτηκαν σε ένα ιερό της Αθηνάς στο νησί, ίσως στη Βίγκλα, πριν σαλπάρουν για την Τροία. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι ο Μενέλαος έστησε εδώ μνημείο για τον κυβερνήτη του πλοίου του, τον Κινάδη· ως πιθανότερη θέση θεωρείται η Παναγιά στο Κάτω Νησί.
Ο Οδυσσέας και οι Κύκλωπες
Στην Οδύσσεια, ο Οδυσσέας γυρίζει από την Τροία και φτάνει στον Μαλέα, αλλά ο βοριάς τον παρασύρει πέρα από τα Κύθηρα, και μετά από αυτή την περιπέτεια φτάνει στη χώρα των Κυκλώπων. Η τοπική παράδοση, βλέποντας τις σπηλιές της νοτιοδυτικής ακτής, θέλει το Κάτω Νησί χώρα των Κυκλώπων και τα νησάκια της Παναγιάς «Κυκλώπετρες».
Θεοί του Μαλέα
Στον απέναντι Μαλέα λατρεύονταν ο Γλαύκος, θαλασσινός θεός με το χάρισμα της προφητείας, και ο Σειληνός, ο σοφός δάσκαλος του Διονύσου. Εκεί, λέει ο μύθος, κατέφυγε ο Κένταυρος Χείρων, και εκεί κυνήγησε ο Ηρακλής τους Κενταύρους στον τέταρτο άθλο του, όταν η Ελαφόνησος ήταν ακόμα χερσόνησος του Μαλέα.
Θρύλοι του νησιού
Ο ίδιος ο τόπος έχει τους δικούς του θρύλους: το πειρατικό πλοίο που πέτρωσε στο Βαποράκι, τον θησαυρό των πειρατών στην Κορακοφωλιά, το στοιχειωμένο φίδι της Φιδόλουτσας, και τον Άγιο Σπυρίδωνα που διάλεξε μόνος του πού θα χτιστεί η εκκλησία του.
